{"id":1,"date":"2021-01-24T15:56:38","date_gmt":"2021-01-24T15:56:38","guid":{"rendered":"http:\/\/genetyka-lesna.pl\/?p=1"},"modified":"2021-01-29T15:47:12","modified_gmt":"2021-01-29T15:47:12","slug":"hello-world","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/genetyka-lesna.pl\/index.php\/2021\/01\/24\/hello-world\/","title":{"rendered":"Hodowla selekcyjna drzew le\u015bnych w Polsce"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Drzewo mateczne lipy drobnolistnej w Nadl. Prudnik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pierwsze prace w dziedzinie hodowli selekcyjnej drzew le\u015bnych prowadzono w Polsce ju\u017c przed 1939 r. jednak rozpocz\u0119cie selekcji obiekt\u00f3w nasiennych w Lasach Pa\u0144stwowych (LP) na du\u017c\u0105 skal\u0119 nast\u0105pi\u0142o dopiero w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych dwudziestego wieku m.in. z inicjatywy Zak\u0142adu Dendrologii i Pomologii PAN w K\u00f3rniku. P\u00f3\u017aniej dzia\u0142ania selekcyjne koordynowa\u0142 Zak\u0142ad Nasiennictwa i Selekcji IBL. W pierwszym etapie przypadaj\u0105cym na lata 1960 – 1975 koncentrowano si\u0119 na wyborze drzewostan\u00f3w nasiennych oraz drzew doborowych. W tym etapie rozpocz\u0119to te\u017c zak\u0142adanie plantacji nasiennych wegetatywnych i generatywnych. Pierwsz\u0105 plantacyjn\u0105 upraw\u0119 nasienn\u0105 (modrzewia odmiany polskiej) za\u0142o\u017cono w 1966, a plantacj\u0119 nasienn\u0105 w 1970 r. W 1975 r. opracowano i wdro\u017cono \u201eProgram doskonalenia gospodarki nasiennej i wdra\u017cania osi\u0105gni\u0119\u0107 le\u015bnej genetyki stosowanej w LP na okres 1975 – 1990\u201d, w kt\u00f3rym po raz pierwszy sprecyzowano zadania rzeczowe do realizacji w jednostkach administracyjnych \u00a0LP [Program … 1975]. \u00a0W 1988 r. ukaza\u0142o si\u0119 zarz\u0105dzenie nr 7 Naczelnego Dyrektora Las\u00f3w Pa\u0144stwowych z dnia 7 kwietnia 1988 r. w sprawie selekcji drzew le\u015bnych dla potrzeb nasiennictwa le\u015bnego, okre\u015blaj\u0105ce szczeg\u00f3\u0142owo zasady wyboru, zagospodarowania, prowadzenia i wykorzystania wy\u0142\u0105czonych drzewostan\u00f3w nasiennych i gospodarczych drzewostan\u00f3w nasiennych, wyboru i wykorzystania drzew doborowych, projektowania, zak\u0142adania, prowadzenia i wykorzystania plantacji i plantacyjnych upraw nasiennych oraz zak\u0142adania i prowadzenia upraw pochodnych [Koci\u0119cki 1988].<\/p>\n\n\n\n

Kontynuacj\u0105 tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142 wdro\u017cony do realizacji w LP w 1991 r. \u201eProgram zachowania le\u015bnych zasob\u00f3w genowych i hodowli selekcyjnej drzew le\u015bnych w Polsce na lata 1991-2010\u201d, znowelizowany w roku 2000 [Matras i in. 1993, 2000]. Program ten by\u0142 kontynuacj\u0105 dotychczas realizowanych program\u00f3w hodowli selekcyjnej drzew le\u015bnych i wprowadza\u0142 po raz pierwszy w LP r\u00f3wnoleg\u0142e dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu ochron\u0119 istniej\u0105cej w lasach r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 genetycznej. Zasadniczymi przes\u0142ankami wp\u0142ywaj\u0105cymi na poszerzenie zakresu programu o ochron\u0119 istniej\u0105cego zr\u00f3\u017cnicowania genetycznego by\u0142y m. in.  nasilaj\u0105ce si\u0119 w latach osiemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku zagro\u017cenia \u015brodowiska przyrodniczego, szczeg\u00f3lnie zanieczyszczenia przemys\u0142owe, powoduj\u0105ce na znacznych obszarach le\u015bnych procesy chorobowe drzew, pogarszanie si\u0119 stanu zdrowotnego lasu oraz lokalnie zamieranie drzewostan\u00f3w (Sudety Zachodnie). Dzia\u0142ania te mia\u0142y w d\u0142ugim okresie czasu przywr\u00f3ci\u0107 stan r\u00f3wnowagi \u015brodowiska przyrodniczego.<\/p>\n\n\n\n

Nowe uwarunkowania funkcjonowania bazy nasiennej w Polsce wynikaj\u0105ce przede wszystkim z wej\u015bcia Polski do UE spowodowa\u0142y konieczno\u015b\u0107 dostosowania zasad tworzenia i wykorzystania le\u015bnej bazy nasiennej do zasad obowi\u0105zuj\u0105cych w UE.  Opracowano i wdro\u017cono do praktyki w 2006 r. zarz\u0105dzenie Nr 7A w sprawie ochrony le\u015bnych zasob\u00f3w genowych na potrzeby nasiennictwa i hodowli drzew le\u015bnych [Fonder 2001; Burczyk i in. 2003; Matras, Fonder 2006].<\/p>\n\n\n\n

Obecnie realizowany w LP \u201eProgram\u201d, zosta\u0142 opracowany przez zesp\u00f3\u0142 powo\u0142any przez Dyrektora Generalnego LP zarz\u0105dzeniem z dnia 14 listopada 2008 r., znak ZG-7132-33\/2008 i wdra\u017cany do realizacji w LP Programu zachowania le\u015bnych zasob\u00f3w genowych i hodowli selekcyjnej drzew le\u015bnych w Polsce na lata 2011 \u2013 2035 <\/strong>[Cha\u0142upka i in. 2011].   <\/p>\n\n\n\n

 \u201eProgram\u201d ten stanowi kontynuacj\u0119  zrealizowanego w latach 1991-2010 \u201eProgramu zachowania le\u015bnych zasob\u00f3w genowych i hodowli selekcyjnej drzew le\u015bnych w Polsce na lata 1991 – 2010\u201d oraz zawiera nowe zagadnienia dotycz\u0105ce przede wszystkim podj\u0119cia d\u0142ugookresowych program\u00f3w hodowlanych dla podstawowych gatunk\u00f3w drzew le\u015bnych oraz kwestii funkcjonowania nowej bazy nasiennej tworzonej w LP w programie testowania potomstwa drzew le\u015bnych. Obecnie wyzwaniem jest analiza dost\u0119pnych metod prowadzenia prac selekcyjnych i d\u0105\u017c\u0105cych do ochrony zr\u00f3\u017cnicowania genetycznego w lasach oraz znalezienie wywarzonego kompromisu pomi\u0119dzy zyskiem genetycznym a zmienno\u015bci\u0105 populacji [Danusevicius, Lindgren 2002]. Dodatkowym wyzwaniem jest w\u0142\u0105czenie do dzia\u0142a\u0144 selekcyjnych strategii przeciwdzia\u0142aj\u0105cej zmianom klimatycznym. Bezprecedensowa szybko\u015b\u0107 zmian klimatycznych skutkuje drastycznym ograniczeniem podstawowych funkcji ekosystem\u00f3w le\u015bnych [G\u00f6m\u00f6ry i in. 2020]. Zmiany klimatyczne przerywaj\u0105 dotychczasowy zwi\u0105zek pomi\u0119dzy klimatem a lokalnym dostosowaniem populacji drzew le\u015bnych do warunk\u00f3w \u015brodowiska, aby temu przeciwdzia\u0142a\u0107 wymagane s\u0105 aktywne dzia\u0142ania. Opracowywane s\u0105 modele rozmieszczenia gatunk\u00f3w i mapowanie ich wra\u017cliwo\u015bci w obecnych i oczekiwanych przysz\u0142ych warunkach klimatycznych. Ponadto opracowane s\u0105 zalecenia dotycz\u0105ce krajowego i mi\u0119dzynarodowego transferu nasion w celu zidentyfikowania optymalnego pochodzenia nasion dostosowanego do zmian klimatu. Ustalono, \u017ce zalecenia te zwi\u0119kszaj\u0105 odporno\u015b\u0107 i zmniejszaj\u0105 podatno\u015b\u0107 europejskich gatunk\u00f3w drzew le\u015bnych na niekorzystne warunki klimatyczne. Na przyk\u0142ad, u\u017cycie nasion lepiej dostosowanych pochodze\u0144 pozwoli\u0142oby uprawia\u0107 \u015bwierka pospolitego i buka zwyczajnego na wi\u0119kszym obszarze ni\u017c gdyby dalej wykorzystywano nasiona tylko z lokalnych drzewostan\u00f3w [Chakraborty i in. 2019a, 2019b].  <\/p>\n\n\n\n

W strategiach ochrony zmienno\u015bci genetycznej wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 trzy metody u\u017cywane wymiennie:<\/p>\n\n\n\n